سلامی دوباره

بنابر نظر "سیبرت" نظریه  هنجاری عبارتند از:

1- مدل مسئولیت اجتماعی: رسانه‌های همگانی در کنار کارکردهای گوناگون خود، مسئولیت‌هایی نیز بر عهده دارند.

2- مدل رسانه‌های آزاد: مبتنی بر آزادی از هر گونه سانسور و محدودیت در پیام رسانی.

3- مدل اقتدارگرا: رسانه ابزاری در جهت حمایت و پشتیبانی از نظام‌های حاکم.

4- مدل کمونیستی: در جهت شکل‌دادن به فرهنگ کمونیستی و نهادینه کردن آن.

مک کوئیل با افزودن دو مدلزیرااین نظریه راتکمیل کرد

5- مدل توسعه‌ای رسانه‌ها: که با توجه به انتظاراتی که از رسانه‌های همگانی در جهت توسعه و پیشرفت وجود دارد و نیز اصول هنجاری عمل می‌‌کند.

6- مدل دموکراتیک- مشارکت‌جو: در مقابل مدل‌های محافظه‌کار مطرح شده و مصداق آن جوامع سعی در پاسخگویی نظریه‌های هنجاری رسانه‌ها به اقتضائات و شرایط روز شد

 اما اطلاع رسانی در راستای اصول وارزشهای اسلامی  جهت تنویرافکارعمومی و جذب مخاطب  از بهترین کارها ی حاکم برجامعه اسلامی است. رهنمودهای اسلام در زندگی بشر در ارتباطات فردی و اجتماعی در تمامی سطوح لازم الاتباع و تعیین کننده است اما به دلیل تاثیرگذاری آن  بر افکار عمومی و توجه اسلام به عنوان دین خاتم  , اصول اخلاقی را مورد تاکید قرار داده و آیات قرآن و احادیث و سیره رسول اکرم (ص) و ائمه اطهارعلیهم  السلام همگی مالامال ازرهنمودهایی است که میتواند اصول حرفه ای رسانه های اسلامی شمرده شود.

. اگر چه اصول خبررسانی در رسانه های امروز جهان مبتنی بر شعار «دانستن حق مردم است» اما حق مردم علاوه بر دانستن شامل حفظ جامعه, حفظ دین, تقویت اتحاد و وحدت و انسجام جامعه, رشد و توسعه در همه ابعاد و ... همه و همه از جمله آنها است بر اساس استدلال های شلایفر (1986) و مغیث (1980) رسانه های اسلامی ترغیب کننده خیر و خوبی و بازدارنده شر و بدی هستند. رسانه های اسلامی از این جهت ذاتاً با رسانه های مدرن متفاوت هستند (مغیث الدین شیخ, 1375). رسانه های اسلامی از انتشار اخبار بی فایده و باطل باید بپرهیزند. این امر حائز اهمیت بسیار است که ارزش خبر بدین مساله وابسته است که تا چه حد و اندازه مفید واقع می شود و نفعی را برای مردم به همراه دارد.

دو مورد ازشیوه خبر رسانی راکه  برگرفته ازآموزه های دینی اسلام است جهت تنویر افکار برای  دوستان متدین ومومن که درفضای باز مجازی فعالیت می کنند و هدفشان معرفی روستای خوشنام متکازین که دردلش عالمان دین مدار ،شهدای والامقام ومردمان  متدین و پاک را جای داده است تقدیم می گردد

1-   اعتبار منبع

از آنجا که هدف از انتشار یک خبر ایجاد آگاهی در مخاطب است اخلاق اقتضا دارد که پیش از اطمینان از اعتبار منبع خبر از نشر آن خودداری شود. انتشار یک خبر غیر موثق که با واقعیت مطابقت ندارد به انحراف افکار از مخاطبان می انجامد و گاه ضایعات جبران ناپذیری را به دنبال خواهد داشت قرآن پیامدهای اعتماد به منبع خبر غیر مطمئن درسوره (حجرات, 6) می فرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید در مورد خبری که  فاسق  برای شما آورده تحقیق کنید مبادا که بر اساس اعتماد به آن خبر به دسته ای از مردم آسیب وارد آورید و سپس از این کرده.نادم خواهید شد امام علی (ع )دراین خصوص می فرماید بدان که بین حق و باطل بیش از چهار انگشت فاصله نیست (و آن فاصله بین چشم و گوش است) باطل آن است که می گوید شنیده ام و حق آن است که می گوید دیده ام. (نهج البلاغه, خطبه, 141)

2-   حرمت حریم خصوصی افراد

 در جامعه اسلامی حفظ آبروی افراد لازم است کسی حق ندارد چه به صورت آشکار یا پنهان, اسباب هتک و لکه دار شدن شخصیت اجتماعی آنان را فراهم آورد. و فضای زندگی خصوصی افراد را بدون اجازه مورد تهاجم قرار  دهد

پیامبر (ص ) در تبیین رسالت خود می فرمایند:”“من امر نشده ام به اینکه از درون مردم جستجو کنم و درون و باطن آنان را وا کاوی کنم .(کنزالعمال, خ 31597, خ 15035) قرآن نیز صریحاً امر به خودداری از تجسس و دخالت در حریم خصوصی افراد می دهد: ”و لا تجسسوا“(حجرات, 12) پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله همچنین در نهی از ورود در حریم خصوصی زندگی مردم می فرمایند: در پی افشای حریم خصوصی مسلمانان نباشید چرا که خداوند کسی را که این چنین کند درونش را فاش و او را مفتضح سازد.(اصول کافی, ج 2, ص355) امام علی (ع) در برخی سخنان خویش مؤمنان را چنین وصف می نمایند: مؤمنان نه فتنه جویند و نه سخن را بدان رسانند و نه زشتی کسی را به گوش این و آن خوانند.)نهج البلاغه, خطبه 102

3 - انتقاد سازنده

اصول اخلاقی اسلام به جهت  انعکاس و واقعیت های اجتماع با در نظر گرفتن منافع جامعه را نیز همواره مورد تاکید قرار می دهد. یک  مسلمان واقعی علاوه بر حفظ حدود و رعایت اصول اخلاقی چنانچه کژی و ناهنجاری مشاهده کند صدای اعتراض خود را بلند می کند و بر  اصلاح عیوب به کار خواهد بست. قران دراین خصوص می فرماید: لا یحب الله الجهر بالسوء من القول الا من ظلم و کان الله سمیعاً علیماً“(نساء, 148) خدا دوست نمی دارد که کسی به گفتار زشت, به عیب خلق صدا بلند کند مگر اینکه ظلمی به او رسیده باشد که خدا شنوا و دانای به احوال بندگان است. دکتر محسنیان راد  در پاسخ به این سؤال که آیا انتقاد رسانه ها از حکومت در نظام اسلامی جایز است بدینگونه استدلال می کند: خداوند در آیه 16 سوره اسراء می فرماید : ”و اذا اردنا ان نهلک قریه امرنا مترفیها ففسقوا فیها فحق علیها القول فدمرناها تدمیراً“ (اسراء 16) هر وقت خواستیم ملت و مملکتی را منقرض و نابود کنیم نخست سران آن مردم را به فسق و فجور وا داشتیم, آن وقت مستحق هلاک و اضمحلال شدند. همچنین می فرماید : ”و ما کنا مهلکی القری الا و اهلها ظالمون“(قصص, 59)... و ما هیچ دیاری را هلاک نکنیم مگر اینکه اهلش ظالم و بیدادگر باشند. و در سوره هود می فرماید: ”و ما کان ربک  لیهلک القری بظلم و اهلها مصلحون“(هود, 117) خدا هیچ قومی و اهل دیاری را در صورتی که آنها مصلح و نیکوکار باشند به ظلم هلاک نکند. اگر توجه داشته باشیم که در تمامی جوامع بالاترین ظلم, نابودی است (قتل بیشترین مجازات را دارد) می توان میان آیه 148 سوره نساء و آیه 16 سوره اسراء ربطی منطقی را جستجو کرد و پاسخ سؤال یاد شده را به صورت زیر به دست آورد. (2)

(انتقاد) صدای بلند (رسانه ها)

ظلم به جامعه - نابودی جامعه

فسق و فجور سران یک جامعه (دولت)

بنابراین با رعایت اصول اخلاقی یاد شده و نیز حفظ مصالح و منافع جامعه رسانه ها در جای خود بایستی از وظیفه نقادی خود نسبت به فساد در دستگاه های مختلف نیز غافل نشوند. که اگر اینگونه شود به تعبیر امام علی علیه السلام زیان کارترین مردم خواهند بود

 منابع  :

1 - ( مک‌کوایل ص449، افشین، رزاقی؛ نظریه‌های ارتباطات اجتماعی )

2-- محسنیان راد، مهدی، مدلی برای روزنامه نگاری در جوامع اسلامی، رسانه ، شماره 4، زمستان 1375